✍ रमेश कार्की 

चितवन । पत्रकारिता विज्ञापन कमी र मोलमोलाईमा निर्भरताले नेपाली पत्रकारितामा अखण्डताको क्षति निम्त्याउने दाबी चिन्ताको विषय हो। जब पत्रकारिता मुख्यतया विज्ञापन राजस्वबाट संचालित हुँदैन यो वैकल्पिक कोष प्रदान गर्नेहरूबाट अनुचित प्रभावको लागि संवेदनशील हुन सक्छ। सम्भावित रूपमा यसको स्वतन्त्रता र वस्तुनिष्ठतामा सम्झौता गर्न सक्छ। यो पक्षपाती रिपोर्टिङ, निश्चित कथाहरूको दमन वा सार्वजनिक हितभन्दा कोषदाताहरूको हितलाई प्राथमिकता दिने रूपमा प्रकट हुन सक्छ।

यो किन चिन्ताजनक मुद्दा हो ?

जब पत्रकारिता मोलमोलाई वा वैकल्पिक कोष स्रोतहरूमा निर्भर हुन्छ, ती स्रोतहरूलाई खुसी पार्ने दबाबले पत्रकारिताको नैतिकता र सिद्धान्तहरूलाई ओभरराइड गर्न सक्छ।

सम्झौता गरिएको वस्तुनिष्ठता: पत्रकारहरूले आफ्ना कोषदाताहरूको हितको पक्षमा आफ्नो रिपोर्टिङलाई झुकाउन बाध्य महसुस गर्न सक्छन् जसले गर्दा वस्तुनिष्ठता र निष्पक्षता गुम्छ।

सार्वजनिक विश्वास घट्यो: जब दर्शकहरूले पत्रकारिता निष्पक्ष छैन भनेर बुझ्छन् यसले मिडिया र सही र भरपर्दो जानकारी प्रदान गर्ने क्षमतामा जनताको विश्वासलाई कमजोर बनाउँछ।

लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउने: कार्यशील लोकतन्त्रको लागि स्वतन्त्र र स्वतन्त्र प्रेस महत्त्वपूर्ण छ। यदि पत्रकारितामा सम्झौता गरियो भने यसले जनताको जवाफदेही हुने शक्ति राख्ने र सार्वजनिक बहसमा अर्थपूर्ण रूपमा भाग लिने क्षमतालाई कमजोर बनाउन सक्छ। विज्ञापनले सार्वजनिक हितभन्दा व्यावसायिक हितलाई प्राथमिकता दिने जस्ता आफ्नै चुनौतीहरू पनि प्रस्तुत गर्न सक्छ तर मोलमोलाई वा अन्य गैर-पारदर्शी कोष संयन्त्रहरूमा निर्भर प्रणाली पत्रकारिताको अखण्डताको लागि अझ हानिकारक हुन सक्छ।

प्रेस काउन्सिल नेपालले पत्रकारिताको मापदण्ड कायम राख्न भूमिका खेल्न पर्छ। PCN ले आफ्नो मापदण्डमा जोड दिन्छ कि विज्ञापनहरू समाचार सामग्रीबाट स्पष्ट रूपमा छुट्याउन सकिन्छ र हानिकारक उत्पादनहरूलाई प्रवर्द्धन गर्ने वा कुनै पनि समुदायको अनादर गर्ने कुनै पनि विज्ञापन प्रकाशित गर्नु हुँदैन। PCN ले पत्रकारिताको औचित्यको महत्त्वलाई पनि जोड दिन्छ जसमा शुद्धता, निष्पक्षता र वस्तुनिष्ठता समावेश छ।

अन्ततः नेपाली पत्रकारिताको अखण्डता सुनिश्चित गर्न बहुआयामिक दृष्टिकोण आवश्यक पर्दछ जसमा समावेश छन्:

मिडिया साक्षरता प्रवर्द्धन: मिडियाले कसरी काम गर्छ र जानकारीको आलोचनात्मक मूल्याङ्कन कसरी गर्ने भन्ने बारे जनतालाई शिक्षित गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।

नियामक संयन्त्रहरूलाई सुदृढ पार्ने: नेपाल प्रेस काउन्सिल र अन्य सम्बन्धित निकायहरूलाई अनैतिक अभ्यासहरूलाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न सशक्त बनाउनु आवश्यक छ।

स्वतन्त्र पत्रकारितालाई सहयोग गर्ने: स्वतन्त्र पत्रकार र मिडिया संस्थाहरूलाई सहयोग र सुरक्षा गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।

विविध कोष मोडेलहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने: पत्रकारिताको स्वतन्त्रतामा सम्झौता नगर्ने वैकल्पिक कोष मोडेलहरूको अन्वेषण गर्नु आवश्यक छ।

जवाफदेहिताको संस्कृतिलाई बढावा दिने: सार्वजनिक विश्वास कायम राख्न मिडिया संस्थाहरू र व्यक्तिगत पत्रकारहरूलाई नैतिक उल्लङ्घनका लागि जवाफदेही बनाउनु महत्त्वपूर्ण छ।